Intelligentsia und Bildungsbürgertum : Thesen zur Diskussion über "Die Intelligenz als soziale Gruppe. Eine Besonderheit peripherer Länder oder ein gesamteuropäisches Phänomen?" DHI Warschau, 3.11.09

Jürgen Kocka w swym wystąpieniu przeprowadził porównanie pomiędzy polską inteligencją a niemieckim Bildungsbürgertum, dochodząc do wniosku, że pomiędzy obydwiema grupami istniały zasadnicze różnice. Kocka zwrócił miedzy innymi uwagę na protestancki etos Bildungsbürgertum, a także silne związki tej warstwy z burżuazją oraz – w odróżnieniu od inteligencji – brak powiązań ze szlachtą. Inną cechą charakterystyczną Bildungsbürgertum był jego swoisty ekskluzywizm, podczas gdy polska inteligencja, zdaniem Kocki, pozostawała bardziej otwarta wobec specyficznych grup zawodowych, jak w szczególności młodzi artyści i ludzie sztuki o niewyrobionej jeszcze pozycji społecznej. W Niemczech z powodu niskich dochodów tej ostatniej grupy zasadniczo nie zaliczano do Bildungsbürgertum. Zarazem panelista podkreślił pewne podobieństwa między Bildungsbürgertum i inteligencją: obie grupy odegrały mianowicie istotna rolę kulturową w formowaniu się nowoczesnych narodów oraz modernizacji społeczeństw.